X
تبلیغات
ایمنی وبهداشت حرفه ای - مقاله

 

 

 

 

– عنوان مقاله : راه هاي توسعه فرهنگ ايمني در يگانهاي شناور

– نام نويسنـده :  حميد رامين شايگان

سمت :  افسر نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران  

 چكيده مقاله

هدف كلي :

    اين تحقيق به دنبال سنجش تأثير متغير هاي مستقل آموزش ايمني ،  نصب پوستر هاي ايمني و تبليغات ، دوره هاي آموزشي حين خدمت ، بخشنامه ها و دستورالعمل هاي ايمني ، كنترل و نظارت بر رعايت نكات ايمني و تكرار و تأكيد نكات ايمني بر متغير وابسته توسعه فرهنگ ايمني ميباشد .

روش جمع آوري داده ها :

    اين تحقيق به روش ميداني صورت گرفته از نوع علي ( علت و معلول ) و همبستگي بوده و داده ها و اطلاعات به صورت كتابخانه اي و همچنين با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه از نمونه هاي آماري ( كاركنان يگانهاي شناور و مديران ايمني ) و مشاهده مشكلات وحوادث بوقوع پيوسته و مراجعه به اسناد و مدارك موجود ، جمع آوري گرديده است .

روش تحليل :

    با استفاده از تجزيه و تحليل ضريب همبستگي با شاخص كاي اسكواير ( خي 2 ) ، مثبت يا منفي بودن وابستگي بين متغير هاي مستقل و متغير وابسته و با شاخص فاي كرامر در صد وابستگي يا به عبارتي ضعيف و قوي بودن اين وابستگي تعيين شده است .

نتيجه كلي بررسي :

    براي ارتقاء توسعه ، فرهنگ ايمني و نهادينه نمودن آن در يگانهاي شناور به عنوان يك اصل براي فعاليت در يگانهاي شناور بايستي به ترتيب اولويت موارد زير را به كار بست :

-       آموزش ايمني و تكرار و تأكيد نكات ايمني .

-       كنترل و نظارت بر رعايت نكات ايمني .

-       نصب پوسترهاي ايمني .

-       صدور بخشنامه ها و دستورالعمل هاي ايمني .

-       آموزش حين خدمت .

واژگان كليدي  :

    فرهنگ :  مجموعه اي از لوازم ، ابزار ، آداب و عادتهاي رفتاري و جسماني است كه به گونه اي مستقيم يا غير مستقيم براي تأمين نيازهاي انسان به كار گرفته مي شود .

    ايمني :  از واژه امن به معني پناه بردن اخذ شده و به معني جلوگيري يا پيشگيري از خسارت انساني و تجهيزاتي يا به عبارتي معنوي و مادي است معني ديگر ايمني رعايت اصول و مقرراتي است جهت رهائي از شرايط مخاطره آميز براي حفظ نيروي انساني و تاسيسات 

مقدمــــه :

    باتوجه به ماهيت يگانهاي شناور و خطرات مشابهي كه آنها را تهديد مي كند رعايت نكات ايمني جزو اصولي ترين و اولين شرط زندگي در شناورها بو ده و ايجاد جو تفكر فرهنگ ايمني از واجبات خدمت روي يگان شناور است .

    در يگانهاي شناور تقريباً تمام مواردي كه مي تواند باعث ايجاد خطر و نا امني گردد با يكديگر فراهم است .  محيط كوچك و بسته و بدون راه فرار ،  وجود سيستم هاي پر قدرت ، پر سرعت و انبوه ، وجود مواد تشديد كننده ،  آتش زا و منفجر ه مثل سوخت به مقدار زياد ، استرس هاي رواني و محيطي كاركنان در محيط خاص دريا ، خطرات ناشي از طوفان و غرق شدگي و موارد ديگر ،  زمينه را جهت ايجاد سانحه و حادثه در يگان شناور فراهم مي سازد . خصوصاً اينكه كاركنان يگانهاي شناور مثل يك خانواده بسته بوده و راهي به سوي فرار از خطر ندارند و اشتباه يك نفر ، خطرات جاني براي همه كاركنان بوجود خواهد آورد . به عبارتي اولين اشتباه  مي تواند آخرين اشتباه باشد  ، ژاپني ها در تفكر سيستمي عقيده دارند كه در كارهاي گروهي يك سازمان به مثابه يك كشتي است كه اگر سوراخي در كف آن ايجاد شود همه را غرق خواهد كرد  لذا در يگانهاي شناور بايستي يك تفكر سيستمي در مورد ايمني وجود داشته باشد و همه خود را ملزم به رعايت آن نمايند به عبارتي يك فرهنگي قوي و توسعه يافته ايمني بايستي در كاركنان وجود داشته باشد .

مواد وروش ها  :

    جامعه تحقيق :  دراين تحقيق  يگانهاي شناور از كلاس هاي مختلف و كاركنان آن و همچنين مسئولين ايمني در مناطق انزلي ، بندرعباس ، بوشهر به عنوان جامعه آماري و مهندسين و كاركنان فني مربوطه در مناطق مزبور به تعداد 200 نفر به عنوان نمونه هاي آماري انتخاب شده اند .

روش هاي جمع آوري داده ها و اطلاعات :

    از روش كتابخانه اي ، تكميل پرسشنامه و مصاحبه با مهندسين و مسئولين ايمني ، مطالعه اسناد و مدارك ،  آمار سوانح سنوات گذشته در بخش ايمني و آموزش  و مشاهده حوادث بوقوع پيوسته . اطلاعات جمع آوري گرديده است .

روش تحقيق  :

    اين تحقيق به روش ميداني صورت گرفته و ازنوع علي ( علت و معلول ) ميباشد . تحقق با مطالعه و سفر به

مناطق مختلف در بندرعباس ، بوشهر ، بندرانزلي و با توزيع پرسشنامه و ساير روش هاي جمع آوري ميداني

اطلاعات را جمع آوري نموده است .

درروش تحقيق علّي نيز كه دراين پژوهش استفاده شده براي بررسي  علت توسعه فرهنگ ايمني از اين روش استفاده شده است .

 

روش تجزيه و تحليل اطلاعات :

    براي بررسي و تجزيه و تحليل ارتباط بين متغير هاي مستقل و متغير ثابت از روش ضريب همبستگي و شاخص هاي كاي اسكواير ( خي 2 ) و فاي كرامر استفاده شده است .

    باتوجه به درجه آزادي و خي 2 حاصله با سطح خطاي 1 % يا 5 % معني داري ارتباط يا عدم وجود ارتباط بين متغيرهاي مورد بحث مشخص شده و فاي كرامر حاصله در صد ارتباط بين دو متغير را در حد قوي ، متوسط و ضعيف بيان مي كند .

يافته ها :

     فرهنگ شامل 4 عنصر است :

1-   مفروضات اساسي : يعني اينكه افراد بدانند چگونه به امور نگريسته و در باره آنها چگونه فكر كنند . مثلاً چگونه با محيط رابطه بر قرار كنند تا صدمه نبينند ، وقتي در محيط كار  كارگران از دستكش يا كلاه ايمني استفاده مي نمايند اين نوعي انديشه يا فرض اساسي است كه اولين گام تفكر فرهنگ سازي است .

2-   ارزشها :  يعني افراد چه چيز را در سازمان مهم مي دانند . مثلاً اگر شخصي از وسايل ايمني در حين كار استفاده نكند و هم به اين مورد بي توجه باشند در كاركنان اين سازمان براي ايمني ارزش و بهائي داده نشده است .

3-   هنجارها :  شكل عملي ارزشهاست  يعني اينكــه افراد در موقعيت هاي خاص چگونه بايد عمل كنند . هنجار ها  قوانين نوشته شده رفتاري هستند و خود افراد باتوجه به موقعيت و فرهنگ خاص آن را مراعــــات مي كنند تا همرنگ جماعت شوند .

4-    مصنوعات : آشكار ترين نوع فرهنگ است ، يعني اينكه قوانين ، مقررات ـ ساختارها ، سيستم ها  و ساير موارد واضح به مانشان مي دهد كه چه چيزي ارزش و فرهنگ است مثلاً در بخشنامه ها قيد مي شود  عدم استفاده از كلاه ايمني در هنگام كار در فلان محيط ، خطا بوده و با آن برخورد مي شود . اين را مصنوعات فرهنگي مي گويند . لذا متوجه مي شويم كه :

1-   فرهنگ آموختني است يعني به كاركنان بايستي مسائل ايمني آموزش داده شود .

2-   فرهنگ فردي نيست بلكه اجتماعي است يعني تا زماني كه گروه يك موضوع يا پديده را نپذيرد نمي توان به آن فرهنگ گفت . لذا ايمني چون يك پديده همگاني است بايستي به عنوان يك فرهنگ در نظر گرفته شود

3-   فرهنگ با دوام است . يعني براي يك لحظه و يك حالت خاص نيست  بلكه تمام كاركناني كه در شرايط محيط قرار مي گيرند بايستي آن را مراعات كنند .

4-   فرهنگ پديده ذهني و شعوري است : يعني بايد افراد با جان و دل متمايل به آن باشند و با زور و تهديد اتفاق نمي افتد هر چند كه مي تواند آنرا هدايت و اجراء كند .

 

علل ايجاد حوادث :

شامل موارد زير است :

1-   جنبه هاي فني و مادي .

2-   جنبه هاي انساني .

جنبه هاي فني و مادي علل ايجاد حوادث به عوامل زير ارتباط دارد :

1-   طراحي ناصحيح روش كار ، محيط كار ، ماشين آلات ، تجهيزات وعدم رعايت اصول ايمني و حفاظتي .

2-   وجود نقايص فني و معايب فيزيكي و مكانيكي در ماشين آلات ووسايل و ابزار كار ( به دليل عدم نگهداري صحيح و عدم تعميرات منظم و نوبه اي ( pms  ) و عدم بازرسي منظم .

3-   فقدان وسايل حفاظت انفرادي و تجهيزات نامناسب .

4-   عدم حفاظ گذاري مناسب و كار آمد براي ماشين ها .

5-   وضعيت نامناسب و خطر ناك ماشين آلات ( سرعت و دور زياد و . . . )

6-   عدم وسايل پيشگيري  از احتراق و انفجار .

7-   شرايط نامطلوب و نا مناسب فيزيكي محيط كار از قبيل آلودگي هوا به دليل نبودن سيستم تهويه مطبوع ، آلودگي صوتي ، كمبود روشنايي ، افزايش و كاهش بيش از حد حرارت .

8-   اختلال در مكانيسم كنترل ماشين هاي اتوماتيك و رباطها .

9-   فقدان تجهيزات و آمادگي هاي لازم براي مقابله با حوادث متفرقه ديگر .

10-                       عدم رعايت اصول حفاظتي در نصب دستگاهها .

جنبه هاي انساني علل ايجاد حوادث به عوامل زير ارتباط دارد :

1-   عدم تناسب جسماني افراد با كار محوله و گزينش ناصحيح و غير اصولي افراد .

2-   خستگي جسماني و عدم آمادگي جسمي كه ميتواند ناشي از ساعات طولاني كار و سرعت و دقت بيش از حد كار باشد .

3-   فقدان دانش ، مهارت و تجربه و عادات ناصحيح در انجام اصولي كار .

4-   آشنا نبودن با محيط كار ، فقدان اعتماد به نفس و داشتن ترس .

5-   خستگي روحي ورواني .

6-   تنبلي ، سهل انگاري ، عدم دقت در كار .

7-   حواس پرتي و فراموش كاري و بي توجهي به روش صحيح كار .

8-   خلق و خوي تند و عصبي .

9-   تظاهر به شجاعت ، غرور بي جا ، ابراز دانش كاذب ، جلب توجه .

10-                       اتكاي به نفس بيش از حد به خود و تجربه .

11-                       شوخي هاي نامناسب و نابجا .

12-                       عدم استفاده از وسايل حفاظت فردي .

13-                       عدم نظارت و فقدان آموزش .

14-                       سرپرستي نا مناسب و عدم وجود روابط صميمانه و انساني در محيط كار .

15-                       فقدان انضباط ، نظم و نظافت در كار .

سوانح دريائي بوقوع پيوسته در چند سال اخير بيشتر ناشي از موارد زير بوده است :

-       عدم آگاهي از شرايط سانحه زا ، به عبارتي عدم آموزش .

-       عدم اطلاع رساني به موقع به منظور كمك و اتكا بيش از حد به خود .

-       عدم اجراي به موقع طرحهاي ايمني .

-       تنبلي و سهل انگاري در انجام وظايف .

-       غير عملياتي شدن دستگاهها و تجهيزات در مواقع لزوم به دليل فرسودگي و كار كرد بيش از حد .

-       عدم رعايت اصول ناوبري بويژه هنگام تردد در لنگر گاه .

-       عدم توانائي  در انجام مانور صحيح پس از مواجهه با شرايط اضطراري .

-       اكتفا كردن به وسايل الكترونيكي و عدم حضور ديده بان در پل فرماندهي .

-       فقدان علائم ناوبري و چراغ يدك مطابق قوانين راه .

بحث و نتيجه گيري  :

1- تأثير آموزش و تكرار و تأكيد نكات ايمني بر توسعه فرهنگ ايمني :

با استفاده از روش هاي تجزيه و تحليل ضريب همبستگي نشان داده شده است كه با افزايش 4 برابر دوره هاي آموزش ايمني و ارتقاء سرانه آموزش هاي ايمني هر نفر به 4 برابر قبل ، سوانح 46 % كاهش يافته است . كه در بين متغيرهاي بررسي شده بيشترين تأثير را بر توسعه فرهنگ ايمني داشته است .                           

عموم كاركناني كه دوره هاي آموزش ايمني را گذرانده اند اعتماد خودرا به رعايت اصول ايمني افزايش يافته مي دانند لذا بمباران تبليغاتي مبني بر تكرار نكات ايمني اثر زيادي بر توسعه فرهنگ ايمني داشته و لزوم تشكيل مدارك ايمني در جوار يگانهاي شناور را نشان ميدهد .

2-   تأثيركنترل و نظارت مسئولين به رعايت نكات ايمني بر توسعه فرهنگي ايمني :

هر چند كه تهديد و فشار عامل تمام كننده در توسعه فرهنگي نيست اما مي تواند براي شروع توسعه فرهنگ ايمني اثربخش باشد . تجزيه و تحليل آمار بدست آمده نشان مي دهد كه هرچه مسئولين بر رعايت نكات ايمني سخت گيرانه تر بر خورد كرده اند و يا با تشويق ، كاركنان را وادار به رعايت آن نموده اند اين مسأله باعث شده كم كم به عنوان يك عادت ايمني رعايت گردد و به مرور زمان به عنوان اعتقاد فرهنگي افراد در آمده است . اين نكته لازم است كه مسئولين ابتداء خودشان پايبند به اين اصول باشند . اين عامل حدود 36 % در توسعه فرهنگ ايمني موثر بوده است .

3-   تأثير پوستر هاي ايمني در توسعه فرهنگ ايمني :

تجزيه و تحليل نشان مي دهد كه در طول سالهائي كه پوسترهاي ايمني 20 برابر افزايش يافته ، سوانح

        مــوجود حدود 29 % كاهش نشان مي دهد خصوصاً اينكه پوستر ها چون جنبه آموزشي و بصري دارند بيشتر

        مورد توجــــه و فراگيري را نيز از طريق حس بينائي ممكن خواهند كرد از طرفي براي تمام اقشار با هر سطح

        سواد مفيد واقع مي شوند

 

        آمار هـاي بدست آمده نشان مي دهد به ازاي چاپ هر نوع پوستر 5/1 % با توسعه فرهنگ ايمني روبرو خواهيم

       شد .

4-   تأثير بخشنامه ها و دستورالعمل هاي ايمني بر توسعه فرهنگ ايمني :

بخشنامه هاي ايمني كه از طريق مسئولين بازرسي و ايمني صادر مي شود و همچنين دستورالعمل هاي ايمني كه از طريق افسران فني براي ايمني دستگاهها صادر مي شود مجموعاً باعث كاهش سوانح بوده است تجزيه و تحليل آماري نشان مي دهد به ازاي افزايش 50 % بخشنامه ها و دستورالعمل ها ، حوادث حدود 18 % كاهش و فرهنگ ايمني حدود 12 % توسعه و افزايش نشان مي دهد .

5-   تأثير آموزش حين خدمت بر توسعه فرهنگ ايمني :

آموزش هاي حين خدمت براي تمام سطوح به غير از آموزش هاي ايمني نيز باعث توسعه فرهنگ  ايمني بوده است آموزشهايي مثل آموزش 3 ام ، آموزش سرپرستان براي انجام مديـريت بهتر و كاراتر و ساير آموزش ها نيز در مجموع 12 % فرهنگ ايمني را در يگانهاي شناور ارتقاء داده است .   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه نوزدهم فروردین 1386ساعت 12  توسط رحیمی نژاد  |